چکیده هر روز که میگذرد بر تعداد جمعیت کره زمین افزوده می شود، پیدایش حاشیه نشینی هم درجهان و هم در ایران همزاد و همراه پدیده مهاجرت و تا حدی پیامد آن بود. حاشیه نشینی در مقیاس وسیع و معنای جدید به دوره پس از انقلاب صنعتی در اروپا و پخش آن به سایر نقاط جهان برمیگردد، به همین دلیل نامتعارفترین و غیراستانداردترین خانههای در مناطق شهری متعلق به حاشیه نشینان است. در سال های اخیر به تدریج محلات نابسامان و سکونتگاه های غیر رسمی و حاشیهای در پیرامون شهرهای کشورهای جهان، خارج از توسعه شهری و به صورت خودرو شکل گرفته و گسترش یافته است . مقاله حاضربه پدیده اسکان غیر رسمی از جمله مسکن فقرای شهری پرداخته است و همچنین سکونتگاههای غیررسمی را به عنوان یکی ازعوامل تهدید کننده توسعه شهری میداند. هدف از انجام این پژوهش شناسایی و بررسی عوامل موثر در شکل گیری و نحوهی تصمیم گیری و سیاست های دولتهای مختلف جهان در رابطه با سکونتگاههای غیررسمی مورد مطالعه و ارائه راه حلهایی در جهت کاهش این مسئله و با توجه به گستردگی آن در کشورهای مختلف بتوان راهگشای بسیاری از مشکلات را ساماندهی نمود. چنانکه جهان در چند درصد کل جمعیت جهان ر سید. این پژوهش در نظر دارد ۰۶ دهه اخیر همچنان رشد شتابان شهری شدن را طی کرد و در اوائل سده بیستم جمعیت شهری به بیش از ویژگیهای بخش مسکن در مناطق و کشورهای مختلف جهان و ایران ( اعم از توسعه یافته و در حال توسعه ) را نیز مورد مطالعه قرار دهد.
گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه که به راهنمایی نویسنده دوم انجام شده است.

۱-در ۱۹۳۰ این مقاله برگرفته از پایان نامه کارشناسی ارشد معماری نویسنده اول با عنوان” طراحی مسکن آینده با پیشرفت تکنولوژی واقع در شهر ساوه” که در سال ۱۳۹۶ در گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه که به راهنمایی نویسنده دوم انجام شده است.

۷فروردین ۱۳۹۸ سال دوم شماره ۲

معماری شناسی | نشریه اختصاصی معماری و شهرسازی ایران

مقدمه :
بخش مسکن را میتوان یکی از مهم ترین بخشهای توسعه در کشوری دانست. این بخش با ابعاد وسیع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و کالبدی خود تاثیر گستردهای در نمایان شدن ویژگیها و سیمای جامعه دارد. تامین مسکن در چند دهه اخیر یکی از مهمترین معضلات قشرهای گوناگون خصوصا خانوارهای کم درآمد کشورهای جهان است. اسکان یکی از اصلیترین نیازهای انسان است و کیفیت آن بر کیفیت زندگی تاثیر مستقیم دارد. منظور از مسکن صرفا تامین سرپناهی برای سکونت نیست، بلکه همه مباحث مربوط به مکان گزینی، شکل خانه، نحوه تصدی گری و روابط همسایگی را نیز دربر میگیرد. مشکلات مسکن در کشورهای در حال توسعه، از یک سو تقاضا برای مسکن تحت تاثیر رشد بالای جمعیت مهاجرت از روستاها به شهر و درصد نسبتا بالای تشکیل خانواده تحت فشار فزایندهای قرار دارد. اما از سوی دیگر عرضه مسکن به دلیل درآمد سرانه پایین، توزیع نامناسب درآمد، فناوری عقب مانده و وابستگی بعضی از نهادهای ایجاد مسکن به خارج از کشور بسیار کم کشش است. این عدم تعادل در عرضه و تقاضا مشکل مسکن را در این کشورها ( به ویژه در شهرها و کلان شهرها ) به یکی از مهم ترین مسائل شهری تبدیل کرده است.
تهیدستان معمولا برای برآورده ساختن نیاز خود به مسکن دو واکنش متفاوت از خود بروز می دهند: حاشیه نشینی و تشکیل محله های فقیر نشین. اولی معمولا: ، ساخت و سازهایی را شامل می شود که به طور سکونتگاههای غیر رسمی با تخلف از مقررات ساختمانی و یا در زمینی بدون اجازه صاحب آن ساخته شدهاند. در مقابل محل های فقیرنشین بناهای پایداری هستند که از طریق مجموعه عواملی مانند سن بنا، متروکه شدن بنا و تقسیم آن به بخش های فرعی در وضعیت زیر استاندارد قرار .)۱۱۰ :۱۹۱۱ ، اسمیت،۰۶ :۱۹۳۱ گرفتهاند (قاسمی و قادرمرزی، از سوی دیگرسکونتگاهها تنها نتیجه فقر نیست بلکه نتیجه تلفیق فقر با کمبود درآمد و نیز ناکارآمدی نظام تامین مسکن است.این یک واقعیت است که در سکونتگاه های غیر رسمی گروهایی زندگی می کنند که بسیاری از آنان با اندکی تعدیل و انعطاف در قوانین و مقررات شهری و مسکن شهری می توانند از مسکن رسمی برخوردار ). سکونتگاه های غیر رسمی، حاشیهای و به تعبیری فقیر نشین، بطور کلی ناحیهای مسکونی در شهر و اطراف آن است که توسط افراد ۰۱: ۱۹۱۱ شوند(ایراندوست، فقیری اشغال شده است که هیچ نوع دسترسی به زمینی که متعلق به خودشان باشد ندارند و از این رو، در زمین های خالی به صورت غیرمجاز ساکن می شوند. این گونه .)۱۱۱ ،۱۹۱۱ :۱، کاتو، ۱۹۳۰ سکونتگاهها
روش تحقیق:
مقاله پیش رو به صورت جمع آوری اطلاعات و با استفاده از منابع کتابخان ه ای بوده و هدف اینن پنژوهش تجنارب کشنورهای مختلنف جهنان و اینران بنرای مقابلنه و جلوگیری از توسعه سکونتگاه های غیر رسمی، سیاست ها و راه کارهای مقابله با حاشیه نشینی در سطح جهان به چه صورت می باشد.
مبانی نظری پیدایش حاشیه نشینی

برمی گردد که به مکان های شلوغ و مراکز جرم خیز اطلاق می شد. به معنای اعم، مفهوم حاشیه نشینی شامل همه ۱۱۱۱ ظاهرا اولین تعریف از حاشیه نشینی به کسانی است که در محدوده اقتصادی شهر ساکن اند، ولی جذب اقتصاد شهری نیستند. جاذبه شهرنشینی و رفاه شهری این افراد را از زادگاه خویش به سوی قطب های ). امروزه ، پس از سپری ۱ : صنعتی و بازارهای کار می کشد و بیشتر مهاجران روستایی هستند که به منظور گذران بهتر زندگی راهی شهرها می شوند(زاهدی ؛۱۰۹۱ سال از پیدایش گسترده حاشیه نشینی در کشورهای جهان سوم و پیگیری راه کارهای گوناگون برای حذف آن، جهان در محدوده کشورهای سرمایه ۱۶شدن بیش از داری پیشرفته و جهان سوم فقط به نوعی ساماندهی و تا حدودی مهار حاشیه نشینی دست یافته است. در این میان ، موضوع کیفیت مسکن به صورت سرپناه برای حاشیه نشینان بسیار مهم و ضروری است. منشا پدیده حاشیه نشینی در تاریخ زندگی اجتماعی انسان ها است. این پدیده با پیدایش شهرنشینی در کشورهای سرمایه